'Bij Ben, Iet en Broer'

Van neef Bart (Blom) ontving ik illustraties van het boekje 'Bij Ben, Iet en Broer'. Een bijzonder boekje voor onze familie omdat de verhalen - geschreven door A.D. Klok - losjes zijn gebaseerd op het leven van het gezin Schulz dat in die jaren bestond uit opa Edi, oma Coba, Ben, Marian (die ook Iet werd genoemd) en Dolf ('Broer'). 

De illustraties zijn van de hand van Sierk Schröder, zie Illustraties sierkschroeder. De boekjes waren bedoeld voor het lager onderwijs in Indië en bevatten af en toe Maleise zinnen. Ze zijn in 1932 uitgegeven door Wolters Batavia en nooit op de Nederlandse markt verschenen. Er is dan ook moeilijk aan te komen, aldus Bart. Waarom uitgerekend de familie Schulz centraal stond in de boekjes is ons niet bekend.

Niet alleen de verhalen maar ook de illustraties zijn deels geïnspireerd op het huishouden van de familie Schulz. Het beste is dat te zien aan deze illustraties en foto's van de familie Schulz:

Het huis van opa en oma in Malang (begin jaren dertig) 

In een van de verhalen figureren meerdere familieleden: 

Oom Dolf, de oom met wie Ben en Marian meegingen toen Mimi in 1927 stierf en oma van Dolf beviel, komt op bezoek met tante Lies en Jopie (de latere Dr. Joop Schulz, natuurvorser en schrijver van het standaardwerk 'Zeeschildpadden die in Suriname leggen'), en er komt ene Wim voor langere tijd logeren.  

Volgens Bart staan er ook verhalen in die volledig aan de fantasie van de schrijver zijn ontsproten zoals het verhaal dat oma voorleest als de kinderen gaan slapen en de Bomans-achtige vertelling waarin Iet door Puntstaart en Glansvel in de dierenwereld wordt geïntroduceerd waar Koning Dikzak (een pad) een vergadering heeft belegd om te praten over het wangedrag van de mensen. Vooral Ben schijnt het bont te hebben gemaakt.

Nog een aantal illustraties uit het boek en foto's van de familie uit dezelfde periode: 

Met dank aan Bart Blom

Oom Pauls zeventigste verjaardag

In november 2004 vierden wij in klein familieverband de zeventigste verjaardag van Paul Schulz. Ook toen al werden er fotoalbums en foto's meegebracht, aandachtig bekeken en van toelichting voorzien.

Opa in Akersloot

Na terugkeer eind jaren veertig naar Nederland werkte opa Edi onder andere op de Openbare Lagere School I (Dorp) in Akersloot. Dit zou zijn laatste dienstverband zijn: hij werd aangesteld op 1 maart 1951 en overleed op 14 april. Opa werd in Akersloot begraven.

Op deze foto is goed te zien hoe het langdurige verblijf in krijgsgevangenschap (Pakan Baroe) hem heeft getekend.

Oudoom Dolf

Dit is een familieportret uit begin jaren twintig van de gezinnen van oudoom Dolf en oudoom Willi, beide zonen van onze overgrootouders Bernhard Hermann Edmund en Wilhelmina Fastenrath. Dolf (rechts) werd niet oud, hij stierf in 1933, de familie weet niet waaraan. Linksboven is tante Lies te zien, zijn vrouw.

Vlnr: tante Lies, oom Willi met voor hem zoon Wil, naast hem zoon Edi, achter hem tante Corrie (met Adri (?) op schoot), en oom Dolf met vermoedelijk zoontje Joop op schoot. Joop (Johan Paul) zou later bioloog worden, gespecialiseerd in het Surinaamse regenwoud en zich zijn hele leven inzetten voor het behoud van zeeschildpadden (geboren 1921, gestorven 1999). Zie Necrologie Joop Schulz 

Tante Lies zocht in de winter van 1939 oma Coba en haar gezin op in Flims (Zwitserland), waar ze enige tijd met zoontje Joop logeerde.  Oma maakte daarvan dit mooie tekeningetje, terug te vinden in dagboek 1, p. 39-48

Overlijdensbericht van oudoom Dolf. Ik begreep van tante Marian dat hij eind jaren twintig verbleef in Soerabaya, waar opa Edi en oma Coba naartoe gingen toen hun oudste dochter Mimi ernstig ziek was. Helaas overleed zij daar (1927). Dolf ving de familie op; ook Ben en Marian waren meegereisd omdat ook zij ziek leken, maar dat viel gelukkig mee. Oma was hoogzwanger, het kind dat enige dagen daarna werd geboren noemden zij Dolf.   

Kerst in Indië

Corrie, zus van oma Coba, voor de kerstboom in Indië, waarschijnlijk halverwege de jaren twintig. Achter aan de wand hangt een grote afbeelding van haar ouders uit Zeeland.

Brieven van Rudolph Urban Wilhelm Schulz

Achterneef Hans stuitte in het Utrechts Archief op meerdere brieven en documenten die zijn grootvader Wilhelm ('Willi', broer van opa Edi) Schulz op zijn 24e schreef en ontving. Hij is op dat moment leraar aan de wezeninrichting te Neerbosch bij Nijmegen en bereidt zich voor op een vertrek naar Sumatra om daar voor de Rheinische Mission te gaan werken. De Eerste Wereldoorlog is op dat moment in volle gang, wat de voorbereidingen soms bemoeilijkte.

De brieven bevatten tal van praktische details. Zo is Willi van plan om 2000 Duitse boeken mee te nemen naar Indië. De adjunct-directeur van de Rheinische Mission probeert hem dit uit het hoofd te praten. Het lijkt hem tegen de achtergrond van de oorlog niet verstandig 'Duits papier' mee te voeren.

Hans heeft er een mooi dossier van gemaakt, met de nodige uitleg, zeer de moeite waard om te bekijken en te lezen. Zie:

https://issuu.com/hansschulz4/docs/voorbereiding_vertrek_sumatra

Willi en Corrie in 1917, foto waarschijnlijk gemaakt voor vertrek naar Indië, voor de achterblijvers.  

Familieportret met overgrootvader

Een portret uit begin jaren dertig; Paul is nog niet geboren. Te zien zijn rechts overgrootvader Bernhard Hermann Edmund Schulz en helemaal links zijn derde vrouw, Marie Henneman. Opa trouwde eerder met Stien Ruygrok, de kinderen uit dat huwelijk overleden vroeg. Daarna trouwde hij met Wilhelmina Maria Fastenrath, met wie hij zijn vijf kinderen kreeg, onder wie Edi en Willi. Zij overleed in 1910, waarna overgrootvader dus met vijf kinderen achterbleef.

Overgrootvader Edmund Schulz werd geboren in 1851 als oudste zoon van Martin Schulz, postdirecteur in Schwerin a/d Warthe in West Pruisen (sinds 1945 Pools grondgebied). Edmund vertrekt rond 1873 naar Indië, de eerste generatie Schulzen in Indië. Hij is dan getrouwd met Stien Ruygrok. Hij maakt de zeereis vanuit Den Helder met een zeilboot met stoomvermogen. In Indië wordt hij soldaat bij het Vreemdelingenlegioen, klimt op tot adjudant en dient later bij het KNIL. Edmund overlijdt in 1933 op respectabele leeftijd in Elberfeldt (D). 

Oom Willi en tante Corrie

Door het contact met achterneef Hans is er ook veel materiaal over oom Willi, de broer van opa Edi, en tante Corrie, zus van oma Coba. Dit zijn beiden op vergevorderde leeftijd, bij hun 50-jarig huwelijksfeest in 1967:

Vroege foto familie Schulz in Atjeh

Dit is een hele oude foto, vermoedelijk het ouderlijk huis van opa Edi en zijn broer Willi in Atjeh (Koeta Radja) op Sumatra. Rond 1900.

Te zien zijn vlnr: een bediende, Willi, zijn broer Dolf, onze overgrootvader Bernhard Herman Edmund Schulz, dochter Rosalie Katharina Chistine (Stien), overgrootmoeder Wilhelmina Maria Fastenrath, opa Edi.

Met dank aan Hans Schulz (kleinzoon van Willi).

Vakantiehuis op Java

Huize Broekan Djoenggo boven Malang, als vakantieverblijf gehuurd door opa Edi. Oom Willi, tante Corrie en kinderen zijn op bezoek. Dankzij zijn postuur is opa Edi duidelijk herkenbaar... Na 1927.

En dit is vermoedelijk hetzelfde huis:

Oom Willi

Naar aanleiding van dit blog kreeg ik een heel leuk mailtje van Hans Schulz, kleinzoon van Rudolph Urban Wilhelm (roepnaam Willi) Schulz, een oudste broer van opa Edi en getrouwd met Corrie, de zus van oma Coba Vos. Blijkt dat ook deze tak van de familie Schulz bezig is materiaal te verzamelen en te ontsluiten. We gaan elkaar uiteraard helpen en alles delen. Hij stuurde alvast deze foto mee:

 
Bovenste rij, vlnr: oom Willi, tante Corrie (Cornelia Vos), de ouders Marinus Cornelis Vos en Adriana van Dishoeck, oma Coba en opa Edi.
Onderste rij: Edi (zoon Willi), Mimi (de eerste dochter van Edi en Coba), Ben, Marian, Wil en Adri (beide kinderen van Willi).

Dagboek 1, p. 48 - 59

Het is Kerstmis 1939, de eerste kerstviering in Zwitserland. Buiten is het "zeldzaam mooi", met sneeuw en overal lichtjes. Opa Edi, Joop en Ben tuigen de kerstboom op, terwijl oma met Paul naar de kerstmis gaat. Hetty, de hulp in de huishouding, is nog niet thuis en oma vindt het best zwaar om voor elf mensen te zorgen (inclusief vier logees, onder wie tante Lies, Joop en tante Marie, de stiefmoeder van Edi). 

Mimi wordt 11 jaar en Edi vertelt een van zijn vele griezelverhaaltjes waar de kinderen dol op zijn.  

Het gezin krijgt te horen dat het verlof tot 1 juli is verlengd en dat wordt met grote blijdschap ontvangen. Paultje wordt op Oudjaarsdag ziek en dreigt een middenoorontsteking te krijgen. Hij moet in bed blijven en kan zo niet mee met het uitstapje naar Arosa, boven Chur, waar wordt gewandeld en geskied en men een paar dagen logeert. Gelukkig blijkt bij thuiskomst dat Paul weer beter is en Hetty teruggekeerd...

Opa met tante Lies bij Arosa

Tante Marie (weduwe van overgrootvader; stiefmoeder van opa Edi) leest Mimi en Paul voor uit de kinderbijbel

De ijsbaan