De familie Vos

Een vroege foto van opa Edi en oma Coba, ergens rond 1920 genomen, misschien nog maar net getrouwd. Met de ouders van oma: Marinus Cornelis Vos en Adriana van Dishoeck. Iedereen heeft zijn 'goede' kleren aan. Wie het meisje rechts is, weet ik niet. Het zou Adrie kunnen zijn, de oudste dochter van Wilhelm ('Willi'), de oudere broer van Edi. 

Dagboek 1, 27 augustus 1939, p. 17 - 23

De familie went langzaam in Flims. Ze eten voor het eerst in het appartement zelf, de keukenkachel rookt en Hetty maakt erwtensoep. Op 28 augustus wordt de algemene mobilisatie van Nederland bekendgemaakt (maar nog niet van opa's lichting). Het is Koninginnedag, Ben komt een paar keer langs. Opa Edi is jarig op 9 september, hij wordt 43 jaar.

Trouwboekje

Het trouwboekje van opa en ma. Ze trouwden op 23 december 1920 in Bergen op Zoom, waar oma vandaan kwam. De geboortedata van de kinderen zijn erin opgenomen. En heel handig: het boekje bevat een korte verhandeling 'De verzorging van den Zuigeling'. Wat de geschreven data voorin het boekje betekenen (1 april '40 17j. 10 mnd schtffd) weet ik niet.

Dagboek 1, 17 augustus 1939, p.10 - 17

De familie verblijft in hotel Waldhaus in Flims, dat overigens nog steeds bestaat. Oma schrijft opgetogen over de prachtige omgeving. Als het weer het toelaat, wordt er elke dag wel gewandeld en de kinderen gaan mee. Vooral de Cauma See en de Chresta See zijn populaire bestemmingen. Ben wint een zwemwedstrijd!

Onderwijsbevoegdheid opa

Akte van bekwaamheid als onderwijzer, door opa Edi behaald in 1916 en afgegeven in Arnhem.

Familieportret

Familieportret, waarschijnlijk om naar opa in Indië te sturen. Naar schatting rond 1942 gemaakt in Zwitserland.

Vlnr bovenste rij: Marian, Dolf, Mimi
Vlnr ondrste rij: Ben, oma, Paul

Dagboek 1, 19 juli 1939, p.1-9

Het begin van het eerste dagboek: de reis in 1939 van Java (Malang) naar Europa, met eindbestemming Zwitserland (Flims). 


Opa kreeg tropenverlof en het hele gezin ging oudste zoon Ben opzoeken, die op het Prinses Beatrix Lyceum in Flims verbleef, een school en internaat voor kinderen met gezondheisproblemen. De 'Ben' waarover op pagina 2 wordt gesproken is Ben Netelenbos, een kennis uit Indië. Paul, die op dat moment 4 jaar is, is bijna de hele reis opgewonden om zijn grote broer 'Bennie' weer te zien.

De zeereis begon op 19 juli 1939 en liep via Singapore, Colombo, Port Said en de Middellandse Zee. Op 16 augustus kwam men aan wal, de reis duurde dus bijna een maand (!).

Klik op de foto voor een vergroting.  

Jacoba Suzanna Vos

En dit is de schrijfster van de dagboeken: Jacoba Suzanna (Coba) Schulz - Vos, geboren in Bergen op Zoom in 1897, dochter van een sergeant der infanterie. Overleden in 1979 in de gemeente Wageningen. In 1920 getrouwd met Edmund (Edi) Christiaan Hari Schulz. Grappig detail: haar zus Cornelia Vos was toen al getrouwd met Wilhelm (Willy) Schulz, een broer van Edi.

Coba schreef in haar dagboeken vooral over het dagelijks wel en wee van de kinderen, zichzelf en vrienden en familie. Ze had inmiddels zes kinderen gekregen, van 1922 tot 1934. Het eerst kind, Mimi, overleed in 1927 op 5-jarige leeftijd aan een ziekte in een ziekenhuis op Soerabaja. Daarna volgden Ben ('23), Marian ('24), Dolf ('27), Mimi ('28) en Paul ('34).

Het geloof (Nederlands hervormd) was erg belangrijk voor haar. Na de mobilisatie van opa Edi in 1940 staat oma er alleen voor en dat levert soms zorgen op. Inkomsten zijn soms onzeker. Ze leeft voor de brieven van Edi. Er worden er tientallen over en weer gestuurd, zeker in de eerste jaren. Waar zijn ze gebleven?

Marian, opa, Paul, oma (ca.1946) 

Oma met Titus, oudste zoon van Paul

Idem

Dagboeken van oma Schulz-Vos

De dagboeken van oma Coby Schulz - Vos zijn de aanleiding tot dit blog. Oma schreef vier dagboeken tijdens haar verblijf in Zwitserland van 1939 tot begin 1946. Wat bedoeld was als een verlof uit de tropen van een half jaar, groeide door het uitbreken van WO2 uit tot een langdurig verblijf.

Je zou de inhoud kunnen omschrijven als 'petite histoire': oma schreef over wat er zoal in en om het huis gebeurde, met veel nadruk op de kinderen, het huishouden en het contact met familie, vrienden en kennissen. Ze heeft aanvankelijk een hulpje in de huishouding, Hetty, maar als man Edi wordt opgeroepen voor dienst kan ze zich dat niet meer veroorloven en doet het huishouden alleen. Ze maakt zelf kleding (veel goedkoper!) en kookt regelmatig nasi goreng. Er is bewondering voor het prachtige landschap, heel anders dan Zeeland, waar ze opgroeide, en Indië waar ze daarna met Edi woonde. Er wordt ongelooflijk vele gewandeld, bijna dagelijks. Een gewoonte uit Indië, al waren dat meerdaagse tochten, bijvoorbeeld op de Bromo, een vulkaan op Java. De jongste kinderen, Mimi en Paul, beiden geboren in Malang op Java, zien in Zwitserland voor het eerst sneeuw. 

De grote wereld lijkt ver weg in het idyllische Zwitserland. Terwijl deze wel degelijk van invloed is: opa wordt na een half jaar gemobiliseerd als WO2 uitbreekt en zal het gezin in 1940 verlaten om in Indië te dienen. Hij wordt krijgsgevangen genomen, komt in een kamp terecht en wordt tewerkgesteld aan de Pakan baroe spoorlijn. In 1946 keren oma, Marian en Paul terug naar Indië, waar ze zich op Ambon met opa herenigen. Zijn kampverblijf heeft veel sporen nagelaten, die iedereen in het gezin raken. In 1950 vertrekt het gezin naar Holland. Opa kan dan met vervroegd pensioen (tropenjaren tellen dubbel) maar zal al spoedig overlijden, in 1951. 

Het ziet er natuurlijk heel mooi uit, maar de dagboeken horen niet bij dit koffertje. Ik vond de koffer op mijn vaders werkkamer; hij bewaarde daarin de papieren en administratie van zijn moeder, oma Schulz-Vos dus. Hij beheerde haar zaken toen zij begon te dementeren. De documenten uit het koffertje zullen ook op dit blog worden gezet. De oorspronkelijke eigenaar (W.M.J.) van dit koffertje is tante Mimi.